A arte viver do povo ticuna: história, ecologia e modo de fazer o tururi no Alto Solimões

Primeiro orientador
dc.contributor.advisor1
Canalez, Geise de Góes
Currículo Lattes do primeiro orientador
dc.contributor.advisor1Lattes
http://lattes.cnpq.br/8966529345366877pt_BR
Primeiro membro da banca
dc.contributor.referee1
Pinto, Marcia Nascimento
Currículo Lattes do primeiro membro da banca
dc.contributor.referee1Lattes
http://lattes.cnpq.br/2690595945322672pt_BR
Segundo membro da banca
dc.contributor.referee2
Moraes, Alírio Mendes
Autor
dc.creator
Inácio, Heli Alves
Currículo Lattes do autor
dc.creator.Lattes
http://lattes.cnpq.br/2251062948032877pt_BR
Instituição do autor
dc.creator.affiliation
Universidade Federal do Amazonaspt_BR
Sigla da instituição do autor
dc.creator.affiliation-init
UFAMpt_BR
E-mail do autor
dc.creator.email
heli.inacio2023@gmail.compt_BR
Data de disponibilização
dc.date.available
2024-08-24T00:18:20Z
Data do evento
dc.date.event
2024-07-29
Resumo / Abstract
dc.description.abstract
Nhaã puracü rü norü gu niî i puracügü i naca yadau i PIBICwa i natchiga i naigü ngõéwa meû natanüwa i Ticunagü ya taunecü 2020/2022 wa. Rü ngemawa nüû nayangau i ngema nacthiga i ngõé. Nhaã puracüwa rü nangema i naca ya dauwa rü ngeta niî i namaã irüûû i naigü i ngõéwa meû rü nhumatchi nüû na nhemaû i Ticunagü, tatü i butchiûwa maêû. Rü nhanagürü i ngema puracü nawa naügüû rü naca nadau ngema marü ümatügüûwa, rü Museu Magütawa naû, rü nhumatchi nawanaû ya wüine i iãnetchigü, ya Umariaçu I, Belém do Solimões nawa ya iãne Tabatingaarü (Otau) üwa ngemagüne, rü nai ya iãne Bom Caminho, São Leopoldo rü nhumathi Porto Espiritual ya Benjamin Constantwa ngemagüne ya iãnegü. Naȇtüwa naca nayadau rü tüna nicatchigü, rü tümawe narûu rü tüû iniümücütchigü i dautchitaanewa ya namaã iyadaue, rü tüû nidaumaû rü nüû na dawenü ya yatü inaücü i ngõé rü nhumatchi niã yautchicünaãgü i ngema naãtü ngema nai i ngõéwa meû. Namaãta i umatüû i catchigüruû, rü yautchicünaãtchigü, rü yaugatchigü rü ümatütchigü tümaãrü deatchigü ya dueȇãrü nawa i popera nagu na wümatüütchigüãû. Rü ngemaãcü ta nawa naügü na natchigaca nadau i naiãtügü, rü nainegü rü nhumatchi natchiga i nhunhaãcü na naüû, rü nhumatchi nhunhaãcü niî nagu ticugüû i ngõé. Rü namaã narüu rü nhanagürü i natchiga, rü ngema cuagü rü nügüwa nanayau na nügüûtawa nanamaêû i wuitchigü rü ta nügüwa nüû nadau, rü nügümaã iyadeagüûwa ngeta nügümaã inaîûwa. Nhumatchi i ngõé, naügüû nüû i ugügu rü natai, rü tama na tchie wotchi yawaigu. Rü nüû cagüû nüû i ugügu rü ngema nai rü gumeȇpüraüû niî i ngõéwa meû, notürü wüimepütama namaã narüû naȇga rü (“Onecü”, “Natchi”, “Tchuna”, “Peyü” rü nhmatchi “Pota” niî) ngemaȇtüwa rü wüitama namaã narüû i tagawa rü “Pota” niî, rü tomagawa rü caxinguba branca niî, Ficus insipida Willd. Norü Gênero Ficus, natücumü i Moraceae. “Tchuna” rü “Onecü” rü gênero Ficuus niî, natucumu i moraceae; “Naitchi” rü “Peyü” rü tama namaã narüû i natücumü. Rü ngema gueȇma üü i ngõé rü namaã narüû i naî rü îtchicüwa ricatama namaã tarüû ngeta itiügüaneûarü ngaicamana. Rü ngema naî i namaã narüûû rü tama nüû na tautcha na tomagawa na wüaû, rü Ticunagawaricatama nanawü ru nhumatchi yiema nüû i ue i ngema naigü i ngõéwa meû rü nüû ta tiu ngemaãcü.pt_BR
Condicional
dc.description.condicional
Nãopt_BR
Nota
dc.description.nota
1pt_BR
Resumo (português)
dc.description.resumo
Este trabalho foi realizado a partir dos resultados do projeto de PIBIC desenvolvido sobre as árvores de tururi do povo Ticuna do Alto Solimões no período 2020-2022. A partir dos resultados encontrados o estudo foi aprimorado. Deste modo o trabalho teve como objetivo principal analisar a ecologia das árvores de tururi e sua fibra utilizada culturalmente pelo povo Ticuna do Alto Solimões, Amazonas. Com procedimentos metodológicos que envolveram estudos bibliográficos, visita ao Museu Magüta, e levantamentos de campo nas Comunidades Umariaçu I e Belém do Solimões em Tabatinga-AM; Bom Caminho, São Leopoldo e Porto Espiritual em Benjamin Constant-AM, na região do Alto Solimões. As técnicas utilizadas foram entrevistas com roteiro, trilha cultural para acompanhamento, observação e levantamento de dados como coleta botânica. Como instrumentos utilizaram-se formulários, smartphone para gravação de áudio, registros fotográficos e vídeo; ficha botânica e caderno de campo. As análises iniciaram com a pré-identificação botânica, identificação botânica das árvores encontradas, descrição do fazimento do pano de tururi e identificação dos trajes e artesanatos feitos de tururi. Como resultados verificou-se que o saber indígena é alicerçado na vivência dos indivíduos, nas suas relações pessoais, sociais e nas inter-relações com o ambiente. A fibra de tururi é conhecida por características de durabilidade, impermeabilidade e durabilidade. Dos dez tipos de árvores citadas pelos anciãos e conhecedores de plantas, cinco foram encontradas na mata (“Onecü”, “Naitchi”, “Tchuna”, “Peyü” e “Pota”) e apenas uma foi identificada em nível de espécie a “Pota” – Caxinguba-branca, Fícus insipida Willd. do gênero Ficus, da família botânica Moraceae. “Tchuna” e “Onecü” são do gênero Ficus, da família Moraceae; e “Naitchi” e “Peyü” estão sem identificação. Observou-se que a fibra da árvore mais utilizada é encontrada nas Capoeiras, porque ficam próximos das roças. Além disso, não foi possível dar nome em português para as árvores pesquisadas, apenas o nome na língua materna Ticuna, informado pelos conhecedores destas árvores.pt_BR
Referência (citação)
dc.identifier.citation
INÁCIO, Heli Alves. A arte de viver do povo ticuna: história, ecologia e modo de fazer o tururi no Alto Solimões. 2024. 99 f. Trabalho de Conclusão de Curso (Ciências Agrárias e do Ambiente) - Universidade Federal do Amazonas, Benjamin Constant (AM), 2024.pt_BR
Endereço permanente (URI)
dc.identifier.uri
https://riu.ufam.edu.br/handle/prefix/7617
Idioma
dc.language
porpt_BR
País
dc.publisher.country
Brasilpt_BR
Curso
dc.publisher.course
Ciências Agrárias e do Ambiente - Licenciatura - Benjamin Constantpt_BR
Faculdade, Instituto ou Departamento
dc.publisher.department
INC - Instituto de Natureza e Cultura (Benjamin Constant)pt_BR
Local de publicação
dc.publisher.localpub
Benjamin Constant (AM)pt_BR
Tipo de acesso
dc.rights
Acesso Abertopt_BR
Licença (endereço)
dc.rights.uri
https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/
Palavras-chave
dc.subject
Amazôniapt_BR
Palavras-chave
dc.subject
Fibra vegetalpt_BR
Palavras-chave
dc.subject
Moráceaspt_BR
Palavras-chave
dc.subject
Povo indígenapt_BR
Palavras-chave
dc.subject
Tríplice fronteirapt_BR
Área de conhecimento (CNPq)
dc.subject.cnpq
CIENCIAS AGRARIASpt_BR
Título
dc.title
A arte viver do povo ticuna: história, ecologia e modo de fazer o tururi no Alto Solimõespt_BR
Tipo de documento
dc.type
Trabalho de Conclusão de Cursopt_BR

Arquivos

Pacote original

Agora exibindo 1 - 3 de 3
Carregando...
Imagem de Miniatura
Nome:
TCC_HeliInácio.pdf
Tamanho:
6,36 MB
Formato:
Adobe Portable Document Format
Carregando...
Imagem de Miniatura
Nome:
CartaEncaminhamento_HeliInácio.pdf
Tamanho:
260,8 KB
Formato:
Documentos internos
Carregando...
Imagem de Miniatura
Nome:
AtaDefesa_HeliInácio.pdf
Tamanho:
109,15 KB
Formato:
Documentos internos

Pacote de licença

Agora exibindo 1 - 1 de 1
Carregando...
Imagem de Miniatura
Nome:
license.txt
Tamanho:
1,82 KB
Formato:
Item-specific license agreed upon to submission
Descrição: